Aminokwasy to pochodne różnych kwasów tłuszczowych, jednocześnie są podstawowym materiałem budulcowym wszystkich białek. Zawierają w swojej budowie co najmniej 2 grupy funkcyjne – karboksylową i aminową.

Podział aminokwasów

Pod względem wartości biologicznej aminokwasy dzielimy na 3 grupy. Do pierwszej z nich zaliczamy 8 aminokwasów, których organizm człowieka nie może samodzielnie syntezować. W związku z tym muszą być one dostarczone wraz z pokarmem. Są to:

  • lizyna;
  • metionina;
  • treonina;
  • leucyna;
  • izoleucyna;
  • walina;
  • tryptofan;
  • fenyloalanina.

Aminokwasy te nazwano egzogennymi, czyli niezbędnymi. Do aminokwasów niezbędnych wiele osób zalicza również histydynę. Wprawdzie jest wytwarzana przez organizm, jednak w bardzo małych ilościach niepokrywających zapotrzebowania. Inne osoby zaliczają ją do aminokwasów półegzogennych.

Drugą grupę stanowią aminokwasy półegzogenne, czyli względnie niezbędne. Organizm człowieka może je wytwarzać z aminokwasów pierwszej grupy. Do tej grupy zalicza się więc tyrozynę syntezowaną w wątrobie z fenyloalaniny oraz cysteina syntezowana z metioniny.

Do trzeciej grupy należą aminokwasy endogenne, które organizm może samodzielnie syntezować w wystarczających ilościach. Zalicza się tu:

  • glicynę;
  • alaninę;
  • argininę;
  • kwas asparaginowy;
  • kwas glutaminowy;
  • prolinę;
  • hydroksyprolinę;
  • serynę.

Aminokwasy te powstają z innych aminokwasów, z produktów przemiany materii czy tłuszczów. Zawsze jednak źródłem muszą być grupy aminowe.

Aminokwasy egzogenne

Poniżej przedstawiono krótki opis dotyczący każdego z aminokwasów.

  • lizyna – znajduje się we wszystkich białkach, poza białkiem kukurydzy. W większych ilościach występuje w białkach pochodzenia zwierzęcego. Jej obecność jest konieczna do prawidłowego wzrostu i rozwoju chrząstki, syntezy nukleotydów oraz laktacji. Ponadto bierze udział w wytwarzaniu hormonów, enzymów, przeciwciał;
  • leucyna i izoleucyna – są to aminokwasy rozgałęzione, które występują w wielu białkach, zwłaszcza mleku i kukurydzy. Są metabolizowane przez tkanki pozawątrobowe;
  • metionina – to aminokwas siarkowy. W dużych ilościach występuje w białku jaja, mleku i twarogu. Ochrania komórki wątrobowe i jest konieczny do wzrostu. Obecność metioniny jest niezbędna do syntezy ważnych substancji, takich jak cholina czy kreatyna;
  • fenyloalanina – w organizmie przekształca się w procesie utleniania w tyrozynę. Znajduje się w małych ilościach we wszystkich białkach;
  • treonina – w małych ilościach występuje powszechnie we wszystkich białkach;
  • tryptofan – w największych ilościach znajduje się w białkach zbóż. Pełni ważne funkcje, ponieważ bierze udział w biosyntezie witaminy PP, rozmnażaniu i laktacji;
  • walina – to aminokwas rozgałęziony. W znacznych ilościach jest obecny w siemieniu lnianym.

Aminokwasy półegzogenne

  • tyrozyna – w niewielkich ilościach znajduje się we wszystkich białkach. Jest niezbędna do produkcji hormonów tarczycy, rdzenia nadnerczy i ośrodkowego układu nerwowego. Ponadto stanowi substrat melanin, czyli barwników występujących w organizmie człowieka;
  • histydyna – przydzielenie histydyny do którejkolwiek z grup jest sprawą sporną. Jest bowiem niezbędna dla młodych organizmów w okresie rozwoju i wzrostu, jednak u dorosłych jej syntezowane przez organizm ilości pokrywają zapotrzebowanie. Pełni ważne funkcje, ponieważ z niej powstaje histamina działająca na układ nerwowy;
  • cysteina – zaliczana jest do aminokwasów siarkowych. Jest substratem do produkcji tauryny, która po połączeniu z kwasem cholowym występuje w żółci.

Aminokwasy endogenne

  • glicyna – odgrywa istotną rolę w syntezie hemoglobiny. Bierze także udział w syntezie związków purynowych i pirymidynowych wchodzących w skład kwasów nukleinowych. Występuje we wszystkich białkach, jednak w największej ilości w elastynie i kolagenie;
  • alanina – występuje we wszystkich białkach. Zalicza się ją do aminokwasów glukogennych, ponieważ przenosi reszty węglowe z mięśni do wątroby, gdzie służą one do syntezy glukozy;
  • arginina – występuje głównie w białkach jąder. Ponadto wspiera czynność układu immunologicznego, sprawność fizyczną i funkcję przysadki mózgowej;
  • kwas asparaginowy – występuje zwłaszcza w białkach roślinnych. Bierze udział we wzmacnianiu układu odpornościowego i usuwaniu amoniaku z organizmu;
  • asparagina – to główny składnik białek zarówno roślinnych, jak i zwierzęcych. Jest amidem kwasu asparaginowego;
  • kwas glutaminowy – występuje zwłaszcza w białkach roślinnych. Jest niezbędny w procesach metabolicznych zachodzących w układzie nerwowym oraz zmniejsza zmęczenie;
  • glutamina – stanowi materiał energetyczny dla enterocytów zlokalizowanych w błonie śluzowej jelit. Ponadto jest substratem w biosyntezie limfocytów i makrofagów;
  • prolina i hydroksyprolina – występują w białkach tkanki łącznej. Szczególnie hydroksyprolina jest ważnym składnikiem kolagenu;
  • seryna – bierze udział w syntezie substancji purynowych i pirymidynowych. Wykazano również, że posiada właściwości zmniejszające ból.

Zobacz również: gospodarka wodno-elektrolitowa

Bibliografia

  1. Ciborowska H., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014.
  2. Drywień M., Dźwigała J., Staszewska-Skurczyńska M., Znaczenie aminokwasów rozgałęzionych w żywieniu człowieka oraz profilaktyce i przebiegu niektórych chorób, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 3/2013.
Polecane produkty: