Biodostępność to ilość spożytej substancji odżywczej, która została wchłonięta oraz bierze udział w przemianach metabolicznych organizmu. Biodostępność jest zjawiskiem niezwykle ważnym, ponieważ rozwój poszczególnych układów organizmu oraz ich prawidłowe funkcjonowanie zależy od dostępu do składników odżywczych niezbędnych dla komórek.

Charakterystyka

Nabywanie preparatów syntetycznych, pod postacią farmaceutyczną, uznaje się za stratę pieniędzy, a także i czasu, ponieważ biodostępność składników takich preparatów jest stosunkowo niska. Wysoką biodostępnością charakteryzują się natomiast preparaty naturalne.

O omawianym zjawisku można wspominać również w kontekście ogólnie dostępnych produktów spożywczych. Niektóre produkty – choć naturalne – cechują się niższą przyswajalnością przez organizm człowieka, niż inne. Przykładem może być białko pochodzenia roślinnego, które przyswaja się wolniej i w znacznie mniejszej ilości niż białka pochodzenia zwierzęcego.

Biodostępność to pojęcie często pojawiające się w medycynie i farmaceutyce, ponieważ opisuje przyswajalność leków przez organizm człowieka.

Biodostępność białek

Zjawisko biodostępności można z powodzeniem wyjaśnić na przykładzie białek. Produkty, które zawierają wszystkie osiem niezbędnych aminokwasów, tradycyjnie zwie się białkami kompletnymi. Należą do nich produkty nabiałowe, jaja, mięso, ryby i soja. Różne produkty roślinne, takie jak płatki zbożowe czy warzywa strączkowe, zawierają duże ilości tylko kilku niezbędnych aminokwasów, przy czym reszta z nich nie występuje bądź występuje w bardzo małych ilościach.

Niezbędne aminokwasy, których brakuje lub jest ich niewiele, nazywa się ograniczającymi.

Stosunek poszczególnych aminokwasów względem siebie oraz ilość poszczególnych determinuje biodostępność produktów białkowych lub suplementów. Na przykład zawartość glutaminy i aminokwasów BCAA (leucyna, izoleucyna, walina) określa zasięg, w jakim białka ulegają wchłonięciu i wykorzystywaniu do rozwoju tkanek.

Przyswajalność poszczególnych białek często mierzy się ich wartością biologiczną. Dzięki niej można określić, jak dokładnie proporcja aminokwasów dopasowana jest do indywidualnych potrzeb organizmu. Jest to wskaźnik procentowej ilości protein, które organizm zatrzymuje do funkcjonowania i rozwoju tkanek. Innymi słowy, to pula spożytych białek, które organizm faktycznie zużuwa co swoich celów.

Przykładowo, jajko jest produktem spożywczym zawierającym najdokładniej dopasowany do potrzeb organizmu stosunek aminokwasów. Dlatego wysoki procent białek jaja można użyć do tworzenia nowych białek ciała.

Od czego zależy biodostępność?

Stopień, w jakim składniki odżywcze czy substancje lecznicze wchłaniają się z układu pokarmowego zależy w największym stopniu od ogólnego stanu zdrowia konsumenta. Chodzi tu głównie o wchłanianie jelitowe, czyli ogólną kondycję poszczególnych odcinków układu pokarmowego – zwłaszcza jelit.

Aby biodostępność była duża, ważne są odpowiedni skład i proporcje mikroflory jelitowej. Mikroflora jelitowa to drobnoustroje naturalnie zasiedlające drogi pokarmowe. Wpływają one korzystnie na trawienie, biorą udział w syntezie wielu witamin, chronią organizm przed przenikaniem drobnoustrojów i związków szkodliwych, a także zwiększają biodostępność cennych składników odżywczych.

Jak zwiększyć biodostępność?

Wszystko zależy od tego, które składniki odżywcze chcemy przyswoić w największej ilości.

W przypadku karotenoidów, ich przyswajanie zwiększa się po odpowiedniej obróbce termicznej, najlepiej gotowaniu. Z kolei chcąc dostarczyć do organizmu witamin A, D, E i K należy spożywać je podczas posiłku bogatego w substancje tłuszczowe, ponieważ są to witaminy rozpuszczalne w tłuszczach. Podobna zasada ma miejsce przy suplementacji koenzymu Q10, którego biodostępność zwiększa się w środowisku oleistym.

Natomiast biodostępność magnezu zwiększa się w obecności białek, zaś zmniejsza przy obecności wapnia czy potasu.

Należy zatem wiedzieć, jak komponować posiłki, aby wszystkie cenne składniki odżywcze mogły zostać przyswojone w jak największym stopniu. Jednocześnie ważne jest dbanie o mikroflorę jelitową, np. suplementując probiotyki lub spożywając naturalną żywność probiotyczną (kefiry, maślanki i inne fermentowane napoje mleczne).

Ciekawostką jest, że biodostępność produktów spożywczych zmniejszają niektóre przeciwutleniacze, np. kwas fitynowy. Te związki są jednak bardzo potrzebne, ponieważ wykazują działanie przeciwutleniające.

Bibliografia

  1. Grober U., Mikroskładniki odżywcze, Wydawnictwo MedPharm Polska, Wrocław 2009.
  2. Abramek K., Witaminy, minerały i suplementy, Wydawnictwo Złote Myśli, Gliwice 2010.
Polecane produkty: