Chrom (symbol: Cr) to pierwiastek chemiczny należący do grupy chromowców w układzie okresowym pierwiastków. W zależności od stopnia utlenienia, w którym występuje, pełni ważne funkcje w organizmie człowieka lub działa toksycznie.

 

Charakterystyka chromu

Chrom najczęściej występuje w 3 stopniach utlenienia: II, III i VI. Jest twardym i kruchym metalem o błękitnobiałej barwie. Jego temperatura topnienia wynosi 1860 stopni Celsjusza, natomiast temperatura wrzenia – około 2672 stopni Celsjusza.

Chrom, który wykorzystuje się w produkcji stopów, otrzymuje się poprzez redukcję chromitu węglem. W procesie tym powstaje tak zwany ferrochrom składający się w około 60% z chromu, pozostałą część stanowi zaś żelazo i węgiel. Przemysłowa metoda otrzymywania czystego, metalicznego chromu polega na redukcji wapniem chlorku chromu (III), rozpuszczonego w stopionym chlorku wapnia.

W organizmie człowieka omawiany pierwiastek wchłania się w jelicie cienkim, przy czym zdolność jego wchłaniania zależy od formy chemicznej, w której występuje. Chrom nie kumuluje się w organizmie, ponieważ jego nadmiar jest szybko usuwany wraz z moczem. Również aktywność fizyczna przyczynia się do usuwania chromu z ustroju.

Jak chrom wpływa na zdrowie człowieka?

Chrom jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, ale jego nadmiar przyczynia się do powstawania nowotworów. Chrom trójwartościowy jest najstabilniejszym jonem i tworzy kompleksy z ligandami. Nie posiada zdolności przenikania przez błony komórkowe i jest około 1000 razy mniej toksyczny niż chrom o stopniu utlenienia VI. Chrom sześciowartościowy wykazuje bowiem właściwości silnie utleniające. Z kolei w postaci chromianów (VI) i dichromianów (VI) działa silnie rakotwórczo i mutagennie.

W organizmie ludzi i zwierząt występują jony chromu (III). Wykazano, że pewne ilości tego pierwiastka są niezbędne, ponieważ:

  • zwiększają skuteczność działania insuliny i aktywność kinazy tyrozynowej;
  • zwiększają efektywność wchłaniania glukozy i wykorzystywania jej przez komórki organizmu;
  • zachowują prawidłowy metabolizm glukozy poprzez udział omawianego pierwiastka w czynniku tolerancji glukozy;
  • pełnią istotną rolę w metabolizmie węglowodanów, białek i lipidów (w szczególności cholesterolu);
  • wykazują działanie antyoksydacyjne;
  • wpływają na prawidłowe wydzielanie poszczególnych hormonów oraz niektórych witamin;
  • uczestniczą w syntezie RNA i DNA.

Wiele powyższych właściwości chromu sprawia, że uznawany jest on za pierwiastek wspomagający odchudzanie. Produkty spożywcze zawierające chrom są zatem polecane osobom chcącym zrzucić zbędne kilogramy i zadbać o sylwetkę.

Zobacz również: Przeciwutleniacze.

Niedobór chromu

Niedobór chromu w organizmie człowieka manifestuje się zmniejszeniem aktywności insuliny, czemu towarzyszy jednoczesne zmniejszenie tolerancji glukozy. Objawy są podobne do tych występujących w przebiegu niektórych chorób ogólnoustrojowych, głównie cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych. Jednocześnie udowodniono, że niedobór chromu stanowi ważny czynnik ryzyka chorób naczyń wieńcowych, ponieważ towarzyszy mu podwyższenie ciśnienia tętniczego i podwyższenie stężenia trójglicerydów.

Na pogorszenie metabolizmu chromu w organizmie człowieka, co przyczynia się z kolei do jego niedoborów, wpływają następujące czynniki:

  • dieta bogata w cukry proste;
  • nadmiar stresu;
  • ciąża i okres karmienia piersią;
  • infekcje;
  • ogólne zmęczenie organizmu;
  • urazy fizyczne i emocjonalne.

Dzieje się tak, ponieważ na wyżej wymienione czynniki i sytuacje organizm człowieka reaguje zwiększeniem wydalania tego pierwiastka wraz z moczem. Z kolei codzienny stres oraz starzenie się organizmu znacznie zwiększają zapotrzebowanie na chrom.

Gdzie znajduje się chrom?

Chrom jest obecny w wielu ogólnie dostępnych produktach spożywczych. Za jego źródła uznaje się między innymi:

  • drożdże;
  • pieczywo pełnoziarniste, płatki zbożowe, kiełki pszenicy;
  • chude mięso, w szczególności z indyka;
  • ryby i owoce morza;
  • brokuły;
  • zielony groszek;
  • różnego rodzaju zioła;
  • jaja.

Są to zatem produkty, które większość konsumentów posiada w domu. Nie ma najmniejszego problemu z ich kupnem w każdym sklepie spożywczym. Różnorodność tych produktów (są one zarówno pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego) sprawia, że urozmaicona dieta jest w stanie pokryć zapotrzebowanie organizmu na chrom.

Bibliografia

  1. Surgiewicz J., Chrom i jego związki – metoda oznaczania, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy, 1/2009.
  2. Krzysik M., Grajeta H., Rola chromu w etiopatogenezie wybranych chorób, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 3/2010.
  3. Kośla T., Lasocka I., Skibniewska E., Kołnierzak M., Skibniewski M., Chrom trójwartościowy (Cr III) jako pierwiastek śladowy niezbędny dla zwierząt i ludzi, Medycyna Weterynaryjna.
  4. Kłos A., Bertrandt J., Długaszek M., Stężycka E., Dębski B., Zawartość chromu w całodziennych racjach pokarmowych studentów Szkoły Głównej Służby Pożarniczej (SGSP), Problemy Higieny i Epidemiologii, 1/2014.
Polecane produkty: