Cynk (symbol: Zn) jest mikroelementem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu, choć występuje w nim w bardzo małych ilościach.

Dzienne zapotrzebowanie

Dzienne zapotrzebowanie na cynk waha się w zależności od płci i wieku. Tak więc w przypadku niemowląt wynosi 3-5 mg na dobę, u dzieci około 10 mg, natomiast u osób dorosłych – 10-15 mg.

W organizmie człowieka dostępne są pewne rezerwy tego pierwiastka. Wykazano, że zazwyczaj jego poziom w organizmie wynosi 1,5-4 g. Najwięcej cynku znajduje się w mięśniach, kościach i narządach wewnętrznych (trzustka, wątroba, mózg itd.). Duże ilości znajdują się również w skórze.

Źródła

Bogatym źródłem cynku w produktach spożywczych są:

  • mięso;
  • jaja;
  • nasiona słonecznika i dyni, kiełki, otręby pszenne;
  • czosnek i cebula;
  • ryby i ostrygi.

Suplementacja cynkiem jest często niezbędna, ponieważ aby dostarczyć zalecaną ilość cynku w diecie, należałoby codziennie spożywać: 16 porcji świeżo przygotowanej dyni, 14 porcji fasoli czy 5 świeżych ostryg. W praktyce jest to dość trudne do realizacji w polskich warunkach i suplementowanie zwykle odbywa się poprzez zażywanie preparatów.

Wchłanianie cynku

Wchłanianie cynku w przewodzie pokarmowym ma miejsce w dwunastnicy i jelicie cienkim. Przyswajalność tego pierwiastka szacuje się na 20-40%, przy czym jego biodostępność jest większa, jeśli pochodzi on z produktów zwierzęcych.

Biodostępność zmniejsza wiele czynników zewnętrznych, w tym nieodpowiednia dieta, przewlekły stres, zanieczyszczenia środowiska czy stosowanie produktów w dużym stopniu przetworzonych fabrycznie. Wśród czynników ograniczających przyswajanie cynku przez organizm wyróżnia się również częste sięganie po używki, ciężką pracę fizyczną i uprawianie sportu wyczynowego.

Właściwości cynku

Cynk jest niezbędny do rozpoczęcia wielu ważnych procesów zachodzących w organizmie, w tym tworzenia się tkanki kostnej czy biosyntezy insuliny. Właśnie dlatego jest tak ważny u dzieci i młodzieży. Cynk hamuje zanik grasicy i w dużym stopniu wspiera czynność układu odpornościowego.

Wykazano, że posiada właściwości przeciwutleniające, czyli wymiata z organizmu nadmiar wolnych rodników tlenowych. Dzięki temu zapobiega rozwojowi chorób takich jak depresja, cukrzyca, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze czy nowotwory. Działanie antyoksydacyjne wynika między innymi ze zdolności wiązania żelaza lub miedzi w lipidach, białkach czy DNA. Chroni także błony komórkowe przed utlenianiem.

Do pozostałych właściwości cynku zalicza się między innymi:

  • regulację krzepnięcia krwi;
  • wpływ na bieżącą odpowiedź komórkową;
  • regulację transmisji synaptycznej i zapewnianie jej plastyczności oraz prawidłowego funkcjonowania;
  • wspomaganie prawidłowego widzenia;
  • stabilizowanie DNA.

Dodatkowo to właśnie ten pierwiastek odpowiada za zdrowy wygląd skóry. Uczestniczy bowiem w wytwarzaniu prostaglandyn, które wpływają na funkcje wydzielnicze skóry, a także wspiera jej nawilżenie, zapobiega pękaniu i przyspiesza gojenie się ran. Z tego względu suplementacja cynkiem zalecana jest osobom z problemami dermatologicznymi.

Niedobór

Głównym objawem niedoboru cynku jest zachwianie homeostazy organizmu. Następuje zahamowanie wielu ważnych procesów zachodzących w ustroju, a w związku z tym:

  • niedobory immunologiczne, zwiększona podatność na infekcje;
  • zahamowanie wzrostu;
  • zaburzenia węchu i smaku;
  • upośledzenie funkcji poznawczych.

Uznaje się, że deficyt cynku jest najbardziej niebezpieczny u dzieci i młodzieży, których organizmy znajdują się na etapie wzrostu i rozwoju oraz u kobiet w ciąży.

Przyczyną niedoboru jest nie zawsze zbyt mała podaż tego pierwiastka wraz z pokarmem czy unikanie suplementacji. Mniejszą zawartość cynku w organizmie odnotowuje się u osób regularnie i nadmiernie spożywających alkohol, cierpiących na zespół złego wchłaniania i w przypadku różnych zaburzeń metabolicznych uwarunkowanych genetycznie. Na niedobory narażone są także osoby przebywające na dietach bezmięsnych.

Ponadto niedobór cynku przyczynia się do pogorszenia stanu skóry. Prowadzi do rozwoju alergii skórnych i dermatoz.

Bibliografia

  1. Abramek K., Witaminy, minerały i suplementy, Wydawnictwo Złote Myśli, Gliwice 2007.
  2. Gawęcki J., Witaminy, Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań 2002.
  3. Mońka I., Wiechuła D., Znaczenie cynku dla organizmu ludzkiego w aspekcie suplementacji tego pierwiastka, Annales Academiae Medicae Silesiensis, 71/2017.
  4. Szcześniak M., Grimling B., Meler J., Cynk – pierwiastek zdrowia, Farmacja Praktyczna, 7/2014.
  5. Gapys B., Raszeja-Specht A., Bielarczyk H., Rola cynku w procesach fizjologicznych i patologicznych organizmu, Journal of Laboratory Diagnostics, 1/2014.
Polecane produkty: