Potas (symbol: K) jest jednym z pierwiastków zaliczanych do grupy najważniejszych makroelementów. Stanowi niezbędny element do prawidłowego funkcjonowania i rozwoju organizmów żywych. Jedną z ważniejszych funkcji tego pierwiastka jest regulacja gospodarki wodnej i uczestnictwo w wielu procesach enzymatycznych.

Wchłanianie

Wchłanianie potasu zachodzi głównie w początkowym odcinku jelita cienkiego. Z kolei nerki odpowiadają za utrzymanie stałego stężenia tego pierwiastka w przestrzeni pozakomórkowej i pośrednio w wewnątrzkomórkowej.

Czynnikami upośledzającymi wydalanie potasu przez nerki są:

  • obniżenie przesączania kłębuszkowego;
  • niedobór mineralo- i glikokortykosteroidów;
  • przyjmowanie diuretyków oszczędzających potas.

Natomiast do nadmiernej utraty tego pierwiastka może dojść w wyniku:

  • nadmiernego stosowania mineralo- i glikokortykosteroidów;
  • zwiększonej aktywności nabłonkowego kanału sodowego;
  • przyjmowania diuretyków tiazydowych;
  • biegunek.

Potas jest kationem obecnym w organizmie człowieka w największych ilościach. Jego całkowita zawartość wynosi około 4000 mmol, z czego jedynie 2% znajduje się w płynie pozakomórkowym.

Zobacz również: biodostępność

Źródła potasu w diecie

Niemal wszystkie produkty spożywcze zawierają pewne ilości potasu. Najwięcej tego pierwiastka można jednak znaleźć w:

  • fasoli i grochu;
  • orzechach;
  • szpinaku;
  • kapuście;
  • pietruszce;
  • bananach;
  • papajach;
  • daktylach;
  • nasionach zbóż;
  • kakao i czekoladzie.

Jednym z najważniejszych źródeł potasu w diecie Polaków są ziemniaki, gdyż dostarczają one około 1/4 tego cennego pierwiastka.

Dzienne zapotrzebowanie

Ocena zapotrzebowania na potas jest trudna, a jego przyjmowanie zależy od wielu czynników (w tym wieku, płci czy stanu fizjologicznego, a także poziomu aktywności fizycznej, temperatury otoczenia i aktualnie przyjmowanych leków).

Najnowsze wytyczne zalecają spożycie przez osobę dorosłą przynajmniej 3,51 g potasu dziennie, bez względu na płeć. Natomiast u kobiet w ciąży minimum to wynosi 5 g dziennie.

Funkcje

Potas odgrywa istotną rolę w utrzymaniu ciśnienia osmotycznego i pH przestrzeni wewnątrzkomórkowej. Dodatkowo bierze udział w przemianie węglowodanów i białek oraz regulacji ciśnienia tętniczego, ponieważ hamuje sekrecję aldosteronu i antagonistycznie do amin katecholowych. Do pozostałych ważnych funkcji potasu zalicza się:

  • pobudzanie wydzielania insuliny;
  • kontrola pracy i skurczów mięśni;
  • udział w tworzeniu potencjału spoczynkowego i czynnościowego błony komórkowej neuronów;
  • tworzenie pompy sodowo-potasowej;
  • regulacja ciśnienia krwi.

Wykazano, że stosowanie diety bogatopotasowej lub suplementacja solami potasu podczas leczenia nadciśnienia tętniczego przynosi korzyści zdrowotne.

Hipokaliemia i hiperkaliemia

Hipokaliemia to spadek stężenia potasu we krwi poniżej 3,5 mmol/l. Stan ten rzadko wiąże się z nieodpowiednią dietą. Zazwyczaj jego przyczyną jest obecność chorób ogólnoustrojowych czy długotrwałe przyjmowanie leków.

Z kolei hiperkaliemia to podwyższenie stężenia potasu we krwi powyżej 5,5 mmol/l. W efekcie stan ten może być przyczyną wielu chorób, ale również odwodnienia czy stosowania leków.

Suplementacja potasu

Grupy osób, u których warto rozważyć suplementację potasu, to:

  • osoby w wieku podeszłym;
  • pacjenci z nadciśnieniem tętniczym pierwotnym;
  • chorzy leczeni diuretykami pętlowymi, tiazydowymi i tiazydopodobnymi.

Z kolei wśród przeciwwskazań do przyjmowania tego typu suplementów znajdują się:

  • hiperkaliemia;
  • niewydolność kory nadnerczy;
  • przewlekła choroba nerek;
  • hipowolemia z hiponatremią;
  • stosowanie antagonistów receptorów mineralokortykosteroidowych.

Decyzję o suplementacji zawsze warto rozważyć u pacjentów z hipokaliemią. Ponadto korzyści wynikające z doustnej suplementacji preparatów potasu mogą też odnieść pacjenci cierpiący na pozostałe choroby układu sercowo-naczyniowego bez hipokaliemii.

Doustna suplementacja potasu przez osoby ze zdrowymi nerkami jest całkowicie bezpieczna, a ryzyko przedawkowania znikome.

Bibliografia

  1. Uruski P., Tykarski A., Znaczenie i zasady kontroli gospodarki potasowej w chorobach sercowo-naczyniowych, Forum Medycyny Rodzinnej, 1/2009.
  2. Burzyńska I., Potas w glebie, roślinności i płytkich wodach gruntowych na tle zróżnicowanego użytkowania, Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie, 1/2012.
  3. Chamienia A., Gospodarka potasowa – podstawy teoretyczne i codzienna praktyka lekarska, Choroby Serca i Naczyń, 2/2004.
  4. Wyskida K., Optymalna suplementacja potasu – aktyalny stan wiedzy, Terapia, 2/2013.
Polecane produkty: