Sód (symbol: Na) to pierwiastek chemiczny należący do grupy litowców w układzie okresowym pierwiastków. Jest niezwykle popularny w codziennej diecie większości konsumentów, dlatego jego niedobory niemal nie występują. Poważnym zagrożeniem cywilizacyjnym jest nadmiar sodu w diecie.

Właściwości chemiczne

Ze względu na swoją wysoką aktywność chemiczną sód nie występuje w przyrodzie w stanie wolnym, a tylko w postaci związków chemicznych. Jednymi z najbardziej znanych i popularnych minerałów zawierających sód są:

  • chlorek sodu – popularna sól kuchenna;
  • azotan (V) sodu – saletra chilijska, nitratyn;
  • soda.

Bardzo duże ilości tego pierwiastka są rozpuszczone w wodach morskich lub występują w skorupie ziemskiej.

Sód jest bardzo miękkim metalem, ponieważ z łatwością można go kroić nożem. Posiada srebrzystą barwę, lecz na powietrzu szybko matowieje i pokrywa się warstwą tlenku. Temperatura topnienia wynosi 98 stopni Celsjusza, zaś temperatura wrzenia – około 883 stopni Celsjusza.

Dzienne zapotrzebowanie

Zapotrzebowanie na sód zależy od wielu czynników, przy czym ilość przyjmowanego pierwiastka powinna pokrywać straty z potem, moczem i kałem.

Szacuje się, że optymalna dzienna dawka sodu wynosi 115 mg i zwiększa się wraz ze wzrostem aktywności fizycznej oraz temperatury otoczenia.

Funkcje sodu

Sód pełni bardzo ważne funkcje w organizmie człowieka. Odpowiada bowiem za utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej. Warunkuje zatem utrzymanie prawidłowej homeostazy. Utrzymuje także odpowiednią pobudliwość komórek nerwowych i mięśniowych i warunkuje stan uwodnienia wszystkich komórek organizmu. Wraz z potasem wpływa na utrzymanie prawidłowego ciśnienia osmotycznego krwi.

Dodatkowo wpływa na prawidłowe funkcjonowanie mięśni oraz całego układu nerwowego, głównie poprzez wspomniane wcześniej utrzymywanie pobudliwości komórek. Dodatkowo reguluje napięcie mięśniowe (również w przypadku mięśnia sercowego) i zwiększa przewodzenie impulsów w komórkach układu nerwowego.

Na koniec warto wspomnieć, że sód wspomaga wchłanianie niektórych składników odżywczych w układzie pokarmowym, np. glukozy czy aminokwasów.

Niedobór

Współcześnie praktycznie nie obserwuje się niedoboru sodu, ponieważ występuje on w znacznej większości produktów spożywczych. W związku z tym, że jest głównym składnikiem soli kuchennej, będzie się on znajdował w każdym solonym produkcie – mięsach, wędlinach, przekąskach, fast-foodach itd.

Jeśli jednak już dojdzie do niedoboru, zauważa się znaczne rozrzedzenie krwi, suchość skóry, obniżenie ciśnienia tętniczego oraz drgania mięśni. Pogarsza się też koncentracja i pamięć.

Znacznie częściej obserwuje się nadmiar sodu.

Nadmiar

Zbyt wysoka podaż sodu (czyli soli) w codziennej diecie wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.

Nadmiar tego pierwiastka przyczynia się do rozwoju groźnych chorób, w tym miażdżycy, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca. Dodatkowo zwiększa wydalanie wapnia z moczem, w konsekwencji prowadząc do powstawania kamieni nerkowych. Wykazano, że nadmierne spożycie sodu znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia udaru mózgu, zawału i nowotworów żołądka.

Sód spożywany w dużych ilościach zatrzymuje w organizmie wodę, przez co między innymi zwiększa się tendencja do powstawania obrzęków.

Bibliografia

  1. Zdrojewicz Z., Wasiuk S., Wróbel M., Rola soli w organizmie człowieka oraz fenomen sodowrażliwości i sodooporności, Medycyna Rodzinna, 2/2016.
  2. Suliburska J., Rola składników mineralnych w rozwoju i prewencji nadciśnienia tętniczego, Forum Zaburzeń Metabolicznych, 4/2010.
  3. Czerwińska D., Czerniawska A., Ocena spożycia sodu, z uwzględnieniem soli kuchennej jako jego źródła, w wybranej populacji warszawskiej, Roczniki PZH, 1/2007.
Polecane produkty: